Katalońska rumba
Rumba catalana to gatunek rozwinięty przez katalońską społeczność romską Barcelony od połowy lat 50. Jej główną cechą jest czerpanie rytmów z rumba flamenca, z wpływami rock & rolla oraz muzyki kubańskiej.
Narodziła się konkretnie w katalońskich społecznościach dzielnicy Gràcia, Hostafrancs i przy ulicy de la Cera w dzielnicy Raval. Ten gatunek opiera się na fuzji lekkich w charakterze śpiewów katalońsko‑andaluzyjskich z podstawowymi afro‑kubańskimi clave, ma metrum 4/4 oraz wzorce z guarachy i sonu.
Towarzyszą jej głosy i klaskanie z gitarą, güiro, bongosami; z czasem dołączono congi, timbales, drobne instrumenty perkusyjne, dęte, pianino, gitarę basową elektryczną i instrumenty klawiszowe elektryczne. Obecnie artysta Oscar Casañas włącza do rumba catalana hip‑hop i tropikalne brzmienia elektroniczne.
Trzej artyści, którzy wyznaczyli kierunek rumba catalana w Barcelonie, to: Peret, Antonio González „El Pescaílla” i Josep María Valentí „El Chacho”. Następnie podążyli za nimi m.in. Las Grecas czy Los Amaya oraz trio Rumba Tres.
Gato Pérez na nowo odkrył rumba catalana w latach 70. Zapoczątkował nową epokę w tym gatunku, zapisując się w jego historii kompozycjami muzycznymi, w których zbliża rumba catalana do jazzu i salsy.
W latach 80. i 90. Los Chichos i Los Chunguitos łączyli rumbę ze stylami marginalnymi i przedmieść oraz z flamenco. Inni artyści czerpali z tego stylu jako punktu odniesienia: Lolita Flores, Manzanita, Azúcar Moreno, Rosario Flores czy Ketama. Również Los Manolos i Gipsy Kings nadali rumba catalana nowe brzmienia, choć bez wprowadzania prawdziwych nowości.
Pod koniec lat 90. rumba catalana przechodzi kolejny zwrot, kiedy przyjmuje rozmaite wpływy muzyczne. Istnieją zespoły, które zachowują tradycyjną, „aflamencado” esencję, takie jak Sabor de Gracia czy Ai,ai,ai, podczas gdy inne formacje, jak La Cabra Mecánica, Estopa, Melendi czy Ojos de brujo, łączą rumbę z innymi stylami, jak swing, ska czy reggae, włączając inne rytmy latynoskie, takie jak cumbia, i dając w ten sposób początek temu, co dziś znane jest jako rumba fusión.
Ta zmiana wynika z eklektycznego śladu, jaki artysta francusko‑hiszpański Manu Chao i jego grupa Mano Negra odcisnęli na kulturze Barcelony i Hiszpanii. Ten podgatunek jest często inspirowany Nuevo Flamenco (Kiko Veneno, Mártires del Compás, Pata Negra). Wyróżniają się w nim katalońskie grupy takie jak Muchachito Bombo Infierno, La Pegatina, Txarango, Bongo Botrako, La Troba Kung‑fú, La Familia Rústika, Bonobos Música czy Banda del Panda.
Są też zespoły madryckie działające w tej scenie rumby: Alpargata, Canteca de Macao czy Antonio „el Turuta”. Inni, nowsi artyści również inspirowali się rumbą, choć bardziej popową, jak Oscar Casañas czy „El Chinchilla”.
