Petenera

Peteneras to jeden z palos flamenco oparty na zwrotce złożonej z czterech ośmiosylabowych wersów. Dzięki powtarzaniu niektórych wersów oraz dodaniu kolejnego, pełniącego funkcję rymu, zwykle „Madre de mi corazón”, rozrasta się ona do sześciu lub więcej wersów. Jest to śpiew o melancholijnych, smutnych tekstach, wykonywany powoli i z dużym ładunkiem emocjonalnym, choć istnieją dawne wersje o szybszym rytmie i mniej ponurej tematyce.

 

Petenera istniała muzycznie jeszcze przed adaptacją do flamenco. Według niektórych badaczy petenera jest spokrewniona z zarabandą (XVII w.). Swoją nazwę zawdzięcza śpiewaczce z Paterna de Rivera (Kadyks), żyjącej pod koniec XVIII wieku, zwanej „La Petenera”.

 

Istnieją dwa główne warianty tego cante: stary i nowy. Może ono występować w wersji krótkiej i długiej (chica lub grande). Petenera grande, w przeciwieństwie do krótkiej, nie jest tańczona. Wersja krótka tańczona jest z akompaniamentem klaskania (palmas).

 

Pochodzenie petenery było przedmiotem sporów wśród znawców flamenco. Niektórzy twierdzili, że wywodzi się ona z Ameryki, ponieważ petenera to także nazwa stylu muzyki i tańca jarocho z regionu Veracruz (Meksyk), inni zaś uważają, że jej źródła są hiszpańskie.

 

Pod koniec XIX w. śpiewak José Rodríguez Concepción, znany jako „Medina el Viejo”, spopularyzował własną interpretację petenery. Tę wersję przejął inny wielki śpiewak: Antonio Chacón. Od niego trafiła ona do La Niña de los Peines, która stworzyła własną, melodycznie wzbogaconą wersję, a następnie była ona powtarzana przez innych śpiewaków, takich jak Pepe el de la Matrona. Pod koniec XIX wieku taniec petenera stał się bardzo popularny, do tego stopnia, że w szkołach tańca uczono go po seguidillas sevillanas.

 

Jest to cante, któremu Federico García Lorca poświęcił swój wiersz „Gráfico de la petenera” w zbiorze Poema del cante jondo (1931). Utwór ten został nawet wykonany na fortepianie jako akompaniament dla „La Argentinita” w historycznym nagraniu.

 

Ponadto jedno z dzieł kompozytora Pablo Sarasate nosi tytuł Peteneras, Caprice espagnol, Op. 35 i przeznaczone jest na skrzypce i fortepian.

 

Zarówno śpiew, jak i taniec petenera otoczone były historycznie aurą przesądów. Mówiono, że petenera przynosi pecha tym, którzy ją wykonują.