Flamenko füzyonu, yeni flamenko ve günümüzde flamenko

1970’lerin İspanya’sında siyasi, toplumsal ve sosyal anlamda değişim rüzgârları esiyordu. Toplum, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nden gelen farklı müzik tarzlarından büyük ölçüde etkilenmişti. Bu unsurun flamenko ile birleşmesi, “flamenko füzyonu” denen akımın ortaya çıkmasına yol açtı.

 

Rocío Jurado, yetmişli yılların başında flamenkoyu uluslararası boyuta taşıyan şarkıcıydı. Kola eteği gece elbisesiyle değiştirmişti. “Fandangos de Huelva” ve “Alegrías” yorumları, bu türlere mükemmel derecede uygun ses aralığı sayesinde dünya çapında tanındı. Hem İspanya’da hem de Venezuela, Kolombiya ve Porto Riko’da, genellikle Tomatito ve Enrique Melchor eşliğinde sahne aldı.

 

Jose Antonio Pulpón, füzyon sürecinde belirleyici bir müzik menajeriydi. Cantaor Agujetas’i Endülüs rock grubu “Smash” ile işbirliği yapmaya teşvik etti. Ayrıca Paco de Lucía ile Camarón de la Isla arasında sanatsal birlikteliği de o sağladı; bu birliktelik, flamenkoya büyük bir yaratıcılık ivmesi kazandırarak Mairena’nın muhafazakârlığıyla kesin kopuşu simgeledi.

 

Camarón, kişiliği ve sanatıyla efsane bir cantaor oldu ve bir hayranlar lejyonuna sahipti. Paco de Lucía ise flamenko müziğinin tamamını yeniden yapılandırarak caz, Brezilya ve Arap müzikleri gibi yeni kültürel etkilerle açılıma öncülük etti. Yanı sıra yan flüt ve Peru cajón’u gibi yeni enstrümanlar da flamenkoya kattı.

 

Öne çıkan diğer sanatçılar arasında, flamenkoyu Endülüs (andalusí) müziğiyle harmanlayan Juan Peña El Lebrijano ve ilk şarkılarındaki katı tutuculuk ile rock’la melezleşme arasında gidip gelen Enrique Morente sayılabilir.

 

Seksenli yıllarda, efsanevi Camarón, Morente, Paco de Lucía vb. sanatçıların etkisini takip eden yeni bir nesil ortaya çıktı. Bu sanatçılar, “Movida madrileña” olarak adlandırılan dönemde, popüler kentsel müziklere daha fazla ilgi duydular. Blues ve rock ile füzyon yapan Pata Negra; Küba esintileri ve pop ile harmanlayan Ketama; flamenkoya merkezî bir konum veren Ray Heredia öne çıkan isimlerdi.

 

Seksenlerin sonu ve sonraki on yılda Nuevos Medios plak şirketi, birçoğu “yeni flamenko” etiketiyle anılan çok sayıda müzisyeni piyasaya sürdü. Böylece birbirinden oldukça farklı müzisyenler aynı başlık altında toplandı. Ortak noktaları flamenko olmak üzere orkestral flamenko sanatçıları, rock, pop ya da Küba müziği icracıları bir araya geldi. Öne çıkan sanatçılar arasında Rosario Flores ve Paco de Lucía’nın yeğeni, Pepe de Lucía’nın kızı Malú bulunur. Malú, kişisel tarzıyla flamenkoyu sürdürmüş ve müzik endüstrisinde tamamen kendi başarısıyla yer edinmiştir.

 

El Cigala ya da José Mercé gibi cantores’in tanınmış isimler olması, klasik flamenkoya oldukça uzak tarzlara sahip olsalar bile yorumladıkları her şeyin “flamenko” etiketiyle anılmasına yol açmıştır.

 

Daha çağdaş sanatçılar ve gruplar olan “O’Funkillo” ve “Ojos de Brujo” ise Diego Carrasco’nun çizgisini sürdürür. Flamenko dışı müzik tarzları kullanırlar, ancak bazı geleneksel palos’ların usul ve ölçüsüne saygı gösterirler.

 

Günümüzde ayrıca Miguel Poveda, Arcángel, Marina Heredia, Estrella Morente, Manuel Lombo ve Mayte Martín gibi akademik eğitimli cantores grubu da vardır. Füzyondan ve yeni flamenkodan vazgeçmeden, yorumlarında daha klasik flamenkonun ağır bastığı bir çizgi izleyerek köklere doğru anlamlı bir dönüşü temsil ederler.

 

Flamenkonun sağlamlaşması ve çevresinde sürekli yeni üretimlerin ortaya çıkmasına, dünya çapındaki giderek artan yayılımı da eşlik ediyor. Maria del Mar Fernández, 2011 yılında Hindistan’da flamenko tarzını tanıttı. “Sólo se vive una vez” filmi için hazırlanan tanıtım video klibinde, “Señorita” adlı parçayla yer aldı. Film 73 milyondan fazla kişi tarafından izlendi.

 

Öte yandan, kamu kurumlarının flamenkoyu tanıtma ve onun kültürel ve tarihî değerlerini yayma konusundaki ilgisi her geçen gün artmaktadır. Öyle ki Endülüs Özerk Yönetimi Kültür Bakanlığı bünyesinde, Flamenko Geliştirme Endülüs Ajansı kurulmuştur.

 

Günümüzde hatta, Jerez de la Frontera’da, Kültür Bakanlığı’na bağlı gelecekteki Ulusal Flamenko Sanat Merkezi’ne ev sahipliği yapacak olan Flamenko Kenti oluşturulmaktadır. Bu kurum aracılığıyla flamenko üzerine yürütülecek girişimler yönlendirilecek ve düzenlenecektir.

 

Son bir bilgi: Endülüs Özerk Bölgesi, flamenkoyu zorunlu eğitim müfredatına dâhil etmeyi incelemektedir.