De flamencofusie, de nuevo flamenco en het flamenco van vandaag

In Spanje in de jaren 70 hing er een sfeer van verandering in de politiek, de maatschappij en het dagelijkse leven. De samenleving was al sterk beïnvloed door de verschillende muziekstijlen die uit Europa en de Verenigde Staten kwamen. De combinatie van deze factor met het flamenco was wat uiteindelijk leidde tot de “flamencofusie”.

 

Rocío Jurado was de zangeres die het flamenco begin jaren zeventig internationaal op de kaart zette. Ze verruilde de bata de cola voor de avondjurk. Haar vertolking van de “Fandangos de Huelva” en de “Alegrías” kreeg wereldwijde erkenning, omdat haar stemtessituur perfect was voor deze genres. Ze werd vaak begeleid door Tomatito en Enrique Melchor, zowel in Spanje als in Venezuela, Colombia en Puerto Rico.

 

José Antonio Pulpón was een cruciale muziekagent in deze fusie. Hij spoorde de cantaor Agujetas aan om samen te werken met de Andalusische rockgroep "Smash”. Ook stimuleerde hij de artistieke samenwerking tussen Paco de Lucía en Camarón de la Isla, die het flamenco een creatieve impuls gaven en definitief braken met het conservatisme van Mairena.

 

Camarón was een mythische cantaor dankzij zijn persoonlijkheid en zijn kunst. Hij had een legioen volgelingen. Paco de Lucía op zijn beurt was degene die de hele flamencozang en -muziek opnieuw vormgaf om zich te openen voor nieuwe culturele invloeden: jazz, Braziliaanse en Arabische muziek. Hij introduceerde ook nieuwe instrumenten, zoals de dwarsfluit en de Peruaanse cajón.

 

Andere opvallende artiesten waren Juan Peña El Lebrijano, die flamenco met Andalusische muziek fuseerde, en Enrique Morente, die is blijven balanceren tussen het purisme van zijn eerste liederen en de vermenging met rock.

 

In de jaren tachtig ontstond er een nieuwe generatie artiesten, onder invloed van de mythische Camarón, Morente, Paco de Lucía, enzovoort. Deze artiesten hadden meer interesse in populaire stedelijke muziekstijlen, wat bekend werd als de “Movida madrileña”. Op de voorgrond traden Pata Negra, die flamenco met blues en rock mengden; Ketama, met Cubaanse en popinvloeden; en Ray Heredia, die flamenco een centrale plaats gaf.

 

Vanaf het einde van de jaren tachtig en gedurende het volgende decennium bracht platenmaatschappij Nuevos Medios een groot aantal musici uit onder het label “nuevo flamenco”. Zo groepeerde men zeer uiteenlopende artiesten: orkestrale flamencoartiesten, rock-, pop- of Cubaanse musici, met flamenco als verbindende schakel. Onder de bekendste namen vinden we Rosario Flores en Malú (nicht van Paco de Lucía en dochter van Pepe de Lucía). De laatste heeft het flamenco voortgezet met haar persoonlijke stijl en is in de muziekindustrie gebleven op eigen merites.

 

Het feit dat El Cigala of José Mercé erkende cantaores zijn, heeft ertoe geleid dat alles wat zij vertolken als “flamenco” wordt bestempeld, ook al wijkt hun stijl sterk af van het klassieke flamenco.

 

Andere, meer hedendaagse artiesten en groepen, zoals “O’Funkillo” of “Ojos de Brujo”, hebben de lijn van Diego Carrasco gevolgd. Zij gebruiken muziekstijlen die niet flamenco zijn, maar respecteren wel het compás en de metriek van sommige traditionele palos.

 

Er is tegenwoordig ook een andere groep academisch gevormde cantaores, zoals Miguel Poveda, Arcángel, Marina Heredia, Estrella Morente, Manuel Lombo of Mayte Martín. Zonder afstand te doen van fusie en nuevo flamenco, hebben zij in hun interpretaties een groter aandeel meer klassiek flamenco, wat een betekenisvolle terugkeer naar de oorsprong inhoudt.

 

Bij de consolidatie van het flamenco en de voortdurende creatie eromheen komt de steeds grotere wereldwijde verspreiding. María del Mar Fernández maakte in 2011 de flamencostijl in India bekend. Ze trad op in de introductievideoclip voor de film “Sólo se vive una vez”, met de titel “Señortita”. De film werd bekeken door meer dan 73 miljoen toeschouwers.

 

Daarnaast is er dagelijks meer interesse van de overheid in de promotie van flamenco en in het uitdragen van de culturele en erfgoedwaarde ervan. Er bestaat zelfs een Agencia Andaluza para el Desarrollo del Flamenco binnen het Ministerie van Cultuur van de Junta de Andalucía.

 

Tegenwoordig wordt zelfs in Jerez de la Frontera de Ciudad del Flamenco opgericht, waar het toekomstige Centro Nacional de Arte Flamenco van het Ministerie van Cultuur zal worden gehuisvest. Vanuit deze instelling zullen de initiatieven rond flamenco worden gebundeld en gecoördineerd.

 

Nog een feit: de Autonome Regio Andalusië overweegt flamenco op te nemen in het verplichte onderwijs.